PANOPTICUM BERLIN

De Amsterdams-Berlijnse kunstenaars Wim Hardeman en Onno Schilstra hebben zes jaar in stilte gewerkt aan hun project Panopticum Berlin. Het Haags centrum voor actuele kunst JCA DE KOK toont tussen 31 maart en 22 april 2012 voor het eerst in Nederland een selectie uit dit werk.

Panopticum Berlin is een samenhangende verzameling tekeningen, die zich gestaag uitbreidt. De werken bestaan steeds uit samenvoegingen van twee typen tekeningen: het ene toont plekken en gebouwen, het andere individuen. De eerste categorie wordt uitgevoerd met pen en zwarte inkt op wit papier, de tweede omgekeerd, met witte inkt op zwart papier.
Het begrip ‘panopticum’ in de naam verwijst naar een bepaald gevangenistype, waarin vanuit één uitzichtpunt alle gevangenen in de gaten worden gehouden, maar ook naar de gelijknamige negentiende-eeuwse attracties, waar ‘abnormaliteiten’ tentoongesteld werden: ‘freaks of nature’, exotische mensen en dieren - levend of als wassen beeld.
In Panopticum Berlin staat echter niet de freak centraal, maar de panoptische blik, zoals die is verankerd in architectuur die visuele controle en machtsuitoefening over mensen mogelijk maakt. Hardeman en Schilstra richten zich op het effect van die blik op mensen, die te kijk zijn gesteld of die worden geobserveerd.
Een staalkaart aan situaties waarin mensen worden gesorteerd en gecontroleerd verschijnt in de tekeningen: verhoorkamers en gevangenissen, maar ook publieke ruimtes zoals musea, zwembaden, bibliotheken, feestzalen en verkeerstunnels. Daarnaast geplaatst, vertonen de individuen zich als broze fantomen. De dubbelbeelden hebben een documentaire distantie maar zijn tegelijk liefdevol getekend. Een ongemakkelijke vermenging van schoonheid en beklemming is het resultaat.

In november 2011, tijdens Hoogtij27, de driemaandelijkse rondgang langs Haagse kunstinitiatieven, was bij JCA DE KOK al een preview van Panopticum Berlin te zien in de tentoonstelling ´SAMENGEVAT´. Met deze tentoonstelling won JCA DE KOK voor de tweede maal de ´Prix De Mer´, een prijs die jaarlijks wordt uitgereikt door Stichting Haagse Rondgang; een telkens wisselende externe jury, bestaande uit toonaangevende namen uit het kunstcircuit, beoordeelt welke Haagse kunstinstelling de beste tentoonstelling tijdens Hoogtij presenteert (zie ook www.Haagsuitburo.nl).